امروزه براي بقا و عملکرد رو به رشد سازمانها، عبرت از اشتباهات گذشته و آگاهی از رموز موفقیت، ضروري است. هر سازماني مجبور به یادگیري تجارب مديريتي از دیگر سازمانها بوده و همواره هر تجربهاي كه به دست ميآيد، با ارزش و قابلتامل است.
با مستندسازي تجربهها، امکان افزایش دانش و یادگیري سازمانی فراهم ميشود و با بهکارگیري تجربههاي مرتبط، شكستها كاهش و موفقيتها افزایش پیدا میکند.
بر همين اساس، سازمان پايانهها و پاركسوارهاي شهرداري تهران با توجه به جايگاه و منزلت زنان در اسلام و سفارش اكيد دين مبين اسلام به رعايت حقوق زنان و مراقبت از كودكان و مشاهده مشكلات و معضلاتي كه مادران با فرزند شيرخوار و كودك خود در مراكز عمومي شهر روبهرو هستند، پس از تحليل و بررسي و امكانسنجي، اتاق مادر و كودك و سرويسهاي بهداشتي ويژه كودكان 2 تا 6 سال را در چهار پايانه مسافري غرب، جنوب، شرق و بيهقي احداث كرده است. با عنايت به اين موضوع كه سازمان پايانهها و پاركسوارهاي شهرداري تهران، شروعكننده و مبدع اين تجربه در كشور است و با در نظر گرفتن اينكه ضرورت اجراي طرح يادشده در اماكن عمومي كشور از قبيل پاركها، مراكز خريد، فرودگاهها، ايستگاههاي راهآهن و ... بهشدت احساس ميشود، سعي بر آن شده است تا اين تجربه مديريتي و سازماني بهگونهاي مستندسازي شود كه سازمانها و ارگانهاي ديگر بتوانند با مراجعه به اين مستند، به ابعاد گوناگون تجربه و فرايند تحقق آن پي برده و در صورت فراهم شدن شرايط، قادر باشند چنين مكانهايي را ايجاد كنند.
ضرورت ساخت اتاق مادر و كودك
ارائه يك راهحل، راهكار و تجربه نو در كشور، در راستاي فراهم آوردن امكانات رفاهي و آسايش و خدمترساني به مادران و كودكان آنها و احترام به هويت اجتماعي و جنسيتي آنها، اساس و بنيان اين تجربه را صورت داده و بيان ميكند.
با توجه به موارد يادشده و در راستاي برطرف كردن مشكلات حاصل از نبود امكانات لازم ويژه مادران و فرزندان در سطح شهر و اماكن عمومي، مساله شناسايي و ضرورت پرداختن به ايجاد اتاق مادر و كودك و سرويسهاي بهداشتي مخصوص كودكان بهعنوان يك راهحل، راهكار و تجربه نو مطرح و با توجه به موارد زير، اجرا شد:
- حفظ جايگاه و منزلت زنان و كودكان در اسلام و سفارش اكيد دين مبين، به رعايت حقوق زنان، بهداشت، نظافت و اهمیت به کودکان؛
- رعايت اصول فرهنگي و مذهبي در خصوص حفظ حريم زنان و نيازهاي خاص مادران و كودكان در دوران شيردهي؛
- اجراي مهمترين ماموريت سازمان پايانهها و پاركسوارهاي شهرداري تهران: «فراهم آوردن امکانات رفاهی و آسایش مسافران، استقبالكنندگان و مراجعهكنندگان به پايانهها و بهبود مستمر در خدماترساني به ايشان»؛
- مشاهده صحنههای تلخ مادران مسافري كه پوشك نوزادان را در سرويسهاي بهداشتي تعويض ميكردند و رعایت نكردن بهداشت با توجه به نبود امكانات خاص و مورد نياز آنان؛
- گفتوگو با مسافران و مادران و بيان تجربههاي سخت و ملالآوري كه بابت شيردهي و نظافت نوزادان و كودكان خود در خارج از منزل متحمل شده بودند.
تصميمگيري
با توجه به مهمترين وظيفه سازمان پايانهها و پاركسوارهاي شهرداري تهران، يعني فراهم آوردن امکانات رفاهی و آسایش شهروندان مسافر و خدماترساني به ايشان، اين سازمان تصميمات و سياستگذاريهاي خود را كه حاصل از نيازسنجيهاي صورت گرفته در سطح پايانهها توسط مسئول امور بانوان وقت، سركار خانم مرتضوي با ابزار مشاهده، مصاحبه، پرسشنامه و ... بود، اتخاذ كرد.
نتايج نيازسنجيها و تجزيه و تحليلها، همگي حاكي از وضعيت ناراحتكننده مادران هنگام شيردهي و رسيدگي به امور بهداشتي فرزندانشان در سرويسهاي بهداشتي بانوان بود و مواردي از جمله: نبود امنيت رواني و فيزيكي، نبود آسايش و رفاه مادران و كودكان و ... نيز كه توسط مسافران و مراجعهكنندگان مطرح ميشد، سازمان را بر آن داشت تا رفع اين مساله و ساير مشكلات مطرحشده را در اولويت اقدامات خود قرار بدهد كه در اين راستا اتاق مادر و كودك پي ريزي شد.
توضيح آنكه مشكلات و معضلاتي چون شرايط دشوار شيردهي به نوزادان، نظافت و بهداشت كودكان و نوزادان از سوي مادران و نبود امنيت رواني و فيزيكي مادران و همينطور نبود احساس رفاه و آسايش آنها به عنوان تهديدات محيط (اماكن عمومي) در پايانهها به عنوان يك تهديد براي ارائه خدمات استاندارد و مطلوب از سوي سازمان پايانهها و پاركسوارهاي شهرداري تهران محسوب ميشود و سازمان با نقاط قوت خود، تهديدات يادشده را با ايجاد اتاق مادر و كودك و سرويس بهداشتي مخصوص كودكان در پايانههاي مسافري غرب، جنوب، بيهقي و شرق كنترل و برطرف كرده است.
مراحل اجرا:
طرح يادشده پس از ارائه به مديرعامل سازمان وقت توسط مسئول امور بانوان و ذكر محاسن و مشكلات اجتماعي پيش رو و پس از تاييد در سازمان و ارجاع به اداره كل امور بانوان شهرداري و معاونت فرهنگي- اجتماعي شهرداري تهران مورد قبول واقع شد و در سال 87 با ساخت اتاق مادر و كودك در پايانه مسافري جنوب، به مرحله اجرا درآمد.
به طور كلي مراحل اجراي طرح از قرار زير است:
1. پیشنهاد اجرایی كردن طرح
2. تصویب در سازمان و موافقت مدیرعامل وقت
3. هماهنگی با معاونت برنامهریزی و توسعه شهری
4. هماهنگی با معاونت فنی و عمراني
5. زمانبندی طرح
6. اجرا
معيارهاي انتخاب مكان ساخت اتاق مادر و كودك
مكانيابي اتاق مادر وكودك براي ساخت در پايانهها، با معيارهاي زير انجام شد:
* نزديك بودن مكان اتاق مادر و كودك به اتاق انتظار مسافران
* قرار گرفتن مكان يادشده در محلي از پايانه كه از بالاترين امنيت برخوردار باشد.
* قرار گرفتن مكان يادشده در محلي از پايانه كه دسترسي به آن از طرف مراجعين به سهولت صورت پذيرد.
* قرار گرفتن مكان يادشده در محلي از پايانه كه از طريق تابلوها و علائم راهنما به راحتي قابل شناسايي باشد.
پس از مكانيابي پايانههاي مسافري غرب و جنوب، از آنجاكه غرفههايي با مشخصات مذكور در آنها موجود بود، نيازي به ساخت غرفه جديد نبوده و اين غرفهها براساس نيازسنجيهاي صورتگرفته مانند روشوييهاي با ارتفاع متناسب شيرها با نظافت نوزادان و مبلهايي كه براي استراحت و شيردهي مادران چيده شده و تختهايي كه براي تعويض كهنه و پوشاك شيرخوارگان تعبيه شده، تجهيز ميشوند.
در خصوص پايانه شرق از ابتدا فونداسيون اتاق ساخته و مراحل عمراني ساختوساز آن صورت گرفته است. در خصوص پايانه بيهقي به علت فضاي محدود، از سازههاي سبك استفاده شده است.
اتاق مادر و كودك پايانه بيهقي: ضلع جنوبي پايانه- پلاك72
اتاق مادر و كودك پايانه غرب: طبقه اول سالن انتظار- جنب غرفه دهكده غذا- پلاك 252
اتاق مادر و كودك پايانه جنوب:سالن اصلي- روبروي تعاوني 15- پلاك 44
اتاق مادر و كودك پايانه شرق: ضلع شمالي پايانه - پلاك66
اتاق مادر و كودك چگونه ساخته شد؟
ايده ساخت اتاق مادر و كودك، از ابتداي سال 86 مطرح شد؛ جايي كه يكي از كارمندان رسمي سازمان پايانهها، تحقيق و كسب اطلاعات در زمينه امكانات رفاهي موجود در كشورهاي گوناگون براي بانوان داراي نوزاد و موانع و مشكلات آنان براي خروج از منزل بويژه در زمان مسافرت را آغاز كرد. خانم مرتضوي در اين باره ميگويد: «من در سال86 مسئول امور بانوان سازمان پايانهها بودم و ميخواستم با توجه به جايگاه خود و وظيفهاي كه داشتم، زمينه حضور بيدغدغه و بدون نگراني مادران باردار و داراي نوزاد را در زمان مسافرت و حتي در جامعه شهري فراهم كنم؛ بنابراين، وضعيت آزاردهنده مادران مسافر در هنگام شيردهي و تعويض لباس كودكان و نارضايتي مادران از اين موضوع را بررسي كرده و به اين نتيجه رسيدم كه بهدليل نبود فضايي در شهر كه مادران به راحتي بتوانند به كودكان خود رسيدگي كنند، آنها بعد از بارداري و زايمان به راحتي از جامعه شهري حذف ميشوند.»
او ميافزايد: «به ياري خداوند، با توجه به تاكيد دين مبين اسلام بر حفظ حقوق زنان و شرافت مادران، با پژوهش و گفتوگو با مادران و مشاهده صحنههاي گوناگون شيردهي و رسيدگي به نوزادان در پايانههاي مسافري و كسب اطلاعات كافي از اتاقهاي مادر و كودك در كشورهاي گوناگون، مستندات و دلايل خود را آماده كردم و در راستاي هدف ويژه شهرداري مبني بر ساختن شهري براي كودكان، به مديرعامل وقت ارائه كردم.»
مراحل اجراي طرح
* در تاريخ 86/9/21طرح ساخت اتاق مادر و كودك از سوي مسئول امور بانوان به مديرعامل وقت سازمان پايانهها و پاركسوارهاي شهرداري تهران، جناب آقاي مهندس صديقي ارائه و پس از استقبال ايشان، براي بررسي كارشناسي و برآوردهاي لازم به معاونت فني و عمراني سازمان ارسال شد.
* در تاريخ 86/10/23 از جانب مديرعامل وقت به دفتر اداره كل امور بانوان وقت ارسال شد.
* از دفتر اداره كل امور بانوان وقت براي بررسي دقيق و همهجانبه به دفتر معاونت خدمات شهري وقت، جناب آقاي دكتر كرباسيان ارسال شد و پس از پيگيريهاي مسئول امور بانوان در ملاقات عمومي با ايشان، با اجراي طرح ساخت اتاق مادر و كودك موافقت شد.
* طرح يادشده با حمايت ويژه مديرعامل وقت براي نخستين بار در ايران با حضور معاونت محترم حملونقل، جناب آقاي مهندس سيد جعفر تشكريهاشمي، در بهمن ماه 1387 در پايانه مسافري جنوب به اجرا درآمد. اين طرح سپس با نام اتاق مادروكودك در چهار پايانه مسافري غرب، جنوب، شرق و بيهقي به اجرا درآمد و با استقبال بينظيري از سوي مادران مسافر روبهرو شد.
* همچنين طرح يادشده در شهريورماه سال 87 به دفاتر خانم دكتر معصومه ابتكار، دكتر معصومه آباد، اعضاي شوراي شهر و دفتر رييسجمهور وقت، دكتر محمود احمدينژاد، ارسال شد.
* با شكلگيري كميته عالي نظام پيشنهادهاي شهرداري تهران و تاكيد مديرعامل وقت نسبت به ارسال پيشنهاد مسئول امور بانوان به دفتر دكتر مراد كردي، دبير اين كميته، طرح يادشده در تاريخ 31/1/88 بهعنوان برترين طرح شناخته شد.
* نمونهاي از اين اتاقها در سال 89 در نخستين نمايشگاه «بهترينها براي غنچههاي شهر» كه توسط اداره كل امور بانوان براي كودكان 0 تا 4 سال برگزار شد، به دليل خدمترساني بهينه به مادران و كودكان و استقبال ويژه آنان، رتبه دوم را كسب كرد.
* در پي استقبال بينظير مسافران از اتاقهاي يادشده، طي دعوتنامهاي از طرف مديرعامل وقت سازمان، از مديران پايانههاي كشور براي شركت در نشست اتحاديه سازمانهاي پايانههاي مسافربري شهرداريهاي كشور به ميزباني سازمان پايانهها و پاركسوارهاي شهرداري تهران دعوت شد. در اين نشست، ضرورت ساخت اتاق مادر و كودك در پايانههاي شهرداريهاي كشور مورد بحث قرار گرفت كه پس از ديدار مسئولان پايانهها در شهرهاي گوناگون از اين اتاق (سال 88)، در برخي شهرها اجرا شده و در برخي ديگر در حال اجراست.
* با شكلگيري كميته عالي نظام پيشنهادهاي شهرداري تهران و تاكيد مديرعامل وقت نسبت به ارسال پيشنهاد مسئول امور بانوان به دفتر آقاي دكتر كردي، دبير اين كميته؛ طرح يادشده در تاريخ 31/1/88 بهعنوان برترين طرح شناخته شد.
سازمان پايانهها و پاركسوارهاي شهرداري تهران، در مهرماه سال 89، 90 و آبانماه 91 با طرح ابتکاری و خلاقانه ساخت اتاق مادر و کودک در اولين و سومين نمايشگاه «بهترينها براي غنچههاي شهر» شركت كردند كه در سال 89 رتبه دوم و در سال91 يكي از پنج غرفه برتر انتخاب شد. در این سالها اتاق مادروکودک، کمکم جایگاه خود را در میان مادران مسافر پیدا کرده و به پناهگاه امنی برای آنان تبدیل شده تا بدون دغدغه و نگرانی و دور از چشم دیگران در کمال آرامش به كودكان خود شير دهند؛ او را تمیز نمايند؛ یا لباس او را تعویض کنند و خود نیز به استراحت بپردازند.
مطلبی از سایت سازمان پایانه ها و پارک سوارهای شهرداری تهران
